Eseje

Właściciel i jego dom

Wszystko zaczyna się od domu! Kto z nas nie marzył lub wciąż nie marzy o posiadaniu – nawet najmniejszego – ale jednak WŁASNEGO domu i to koniecznie z ogródkiem! Pragnienia te podzielali nawet starożytni Rzymianie i tak pojawiła się własność.

Religie a własność

Prawo do własności prywatnej jest głęboko wrośnięte w kulturę szeroko rozumianego Zachodu. Jego źródła można znaleźć nawet w spisanych przed wiekami świętych tekstach judaizmu, chrześcijaństwa i islamu.

Martwy kapitał

W slumsach i ubogich dzielnicach wielkich miast trzeciego świata mieszkają przedsiębiorcy, posiadający aktywa warte miliardy dolarów. Ponieważ jednak nie posiadają zagwarantowanych praw własności, miliardy te są jedynie martwym kapitałem.

Alodium i feudum – własność nie zawsze oznacza to samo

Koncepcja własności, czyli prawa do dysponowania jakąś rzeczą jest równie stara jak ludzkość. Nawet we wspólnotach pierwotnych ludzie posiadali na własność jakieś drobne przedmioty, takie jak broń, ubrania czy naczynia. Inaczej jest z własnością nieruchomości. Idea, że ziemię można posiadać tak samo jak przedmioty ruchome albo zwierzęta przyjęła się w Europie później, niż mogłoby się wydawać.

Klątwa wspólnego pastwiska

Prawie 40 lat temu na łamach prestiżowego czasopisma Science po raz pierwszy opublikowano tekst, który miał się stać jednym z najczęściej przedrukowywanych artykułów naukowych. Choć jego autor, Garrett Hardin, był z wykształcenia biologiem, esej pod tytułem „The Tragedy of the Commons” (Tragedia wspólnego pastwiska), dotyczył skomplikowanej relacji pomiędzy własnością prywatną, efektywnością i wolnością.

Własność po wojnie – od nacjonalizacji do prywatyzacji

Przywykliśmy w Polsce uważać Europę Zachodnią za matecznik kapitalizmu, ustroju opierającego się na własności prywatnej. Jak się okazuje, nawet tam były okresy, gdy własność publiczna była uważana za lepsze rozwiązanie. Zaczęło się to zmieniać dopiero w latach osiemdziesiątych.

Jaka własność, czyli debata o kalkulacji ekonomicznej

Przez wiele dziesięcioleci ekonomiści spierali się o racjonalność decyzji podejmowanych w gospodarce zdominowanej przez własność wspólną. Najbardziej znanymi adwersarzami byli Polak, Oskar Lange, zwolennik rozwiązań socjalistycznych, oraz austriacki ekonomista Friedrich von Hayek, uważający, że tylko własność prywatna pozwala na efektywne wykorzystanie ograniczonych zasobów.

„Własność prywatna – doskonały sposób na rozwiązywanie problemów

Czym jest własność? Dla żyjącego w pierwszej połowie XIX wieku Frederica Bastiata własność jest częścią człowieczeństwa. W Prawie (1850) napisał: „Życie, zdolności, produkcja – innymi słowy: osobowość, wolność, własność – oto człowiek. … Życie, wolność i własność istnieją nie dlatego, że ludzie stworzyli takie prawa.